Μεταχειρισμένη γωνιάστρα ξύλου: τι ελέγχεις πριν πληρώσεις

«Γωνιάστρα ιταλική, 3,20 βαγόνι, με πρόκοψη, δουλεύει κανονικά.» Τέσσερις φράσεις και μια τιμή που σε κάνει να σηκώσεις το τηλέφωνο πριν τελειώσεις το διάβασμα.

Μια μεταχειρισμένη γωνιάστρα ξύλου μπορεί να είναι η καλύτερη αγορά που θα κάνεις για το μαγαζί. Με σωστό βαγόνι και καθαρή πρόκοψη, μια καλή ιταλική μπορεί να δουλεύει ακόμα πολλά χρόνια στο εργαστήριό σου. Ή μπορεί να είναι σκέτο μαντέμι. Βαρύ, γυαλισμένο, και να μην κόβει ποτέ ξανά ίσια. Αυτό το κρίνουν τα δέκα λεπτά που θα στέκεσαι μπροστά της, με τα σωστά εργαλεία στην τσέπη.

Πάρε μαζί σου ένα ρολόι (κομπαράτορ) με μαγνητική βάση, ένα μέτρο, ένα χρονόμετρο (το κινητό κάνει) κι ένα ίσιο κομμάτι μελαμίνης. Τι να προσέξεις πρώτα; Εκεί που κρίνεται η αγορά.

Πρώτα το βαγόνι: εκεί κρίνεται η αγορά

Ένας τεχνίτης στο φόρουμ Sawmill Creek το είπε απλά: μια γωνιάστρα αξίζει όσο το βαγόνι της. Μοτέρ αλλάζεις, ρουλεμάν αλλάζεις. Φαγωμένους οδηγούς βαγονιού σπάνια συμφέρει να τους ανακατασκευάσεις.

Τα περισσότερα βαγόνια είναι δύο ειδών: με ράουλα πάνω σε ρουλεμάν ή με μπίλιες σε σκληρυμένους οδηγούς. Και στα δύο ο έλεγχος είναι ο ίδιος:

• Τρέξ' το σε όλη τη διαδρομή. Πρέπει να κυλάει ομαλά, χωρίς «κόμπους», χωρίς τρίξιμο. Το τρίξιμο σημαίνει φθορά ή απορρύθμιση.
• Ψάξε τζόγο με το βαγόνι τελείως έξω, πρώτα στη μία άκρη και μετά στην άλλη. Κούνησέ το πάνω-κάτω και πλάγια. Εκεί φαίνεται το παίξιμο που στη μέση της διαδρομής κρύβεται.
• Τζόγος στη μέση και σφήνωμα στις άκρες είναι το χειρότερο σημάδι: οι οδηγοί έχουν φαγωθεί εκεί που δούλευε το βαγόνι μια ζωή.
• Κοίτα από κάτω. Ένα γυαλιστερό ίχνος τριβής σημαίνει ότι κάτι σέρνεται.
• Γράσο ανακατεμένο με σκόνη στους οδηγούς δείχνει κακή συντήρηση. Τα εγχειρίδια πολλών κατασκευαστών ζητούν οι οδηγοί να μένουν καθαροί, όχι λαδωμένοι.

Μέτρησε και το ύψος. Το βαγόνι πρέπει να είναι λίγο ψηλότερα από τον σταθερό πάγκο, γύρω στα 0,10 με 0,20 mm, και το ίδιο σε αρχή, μέση και τέλος. Ποτέ πιο χαμηλά: τότε η ακμή του φύλλου σκαλώνει στον πάγκο, και σε ένα τέτοιο σκάλωμα ιδιοκτήτης στο εξωτερικό είδε το κομμάτι να τινάζεται προς τα πίσω.

Τα ράουλα, οι μπίλιες και οι λωρίδες ολίσθησης είναι αναλώσιμα και αλλάζουν. Οι ίδιοι οι οδηγοί, όχι εύκολα.

Ο άξονας του δίσκου και τα ρουλεμάν

Πρώτα βγάλε το φις: θα βάλεις χέρια στον άξονα. Μετά βγάλε τον δίσκο, κόλλησε τη μαγνητική βάση και ακούμπησε το ρολόι στη φλάντζα, όχι στον δίσκο: ένας στραβός δίσκος θα σε μπερδέψει. Αν γείρεις τον δίσκο στις 45°, φτάνεις πιο εύκολα. Γύρνα τον άξονα με το χέρι. Για καλή γωνιάστρα, κατασκευαστές δίνουν όριο γύρω στα 0,02 mm. Αν ο τζόγος είναι μεγαλύτερος, έχεις θέμα με τα ρουλεμάν ή την έδραση, και καμία ρύθμιση δεν θα το διορθώσει. Τον ίδιο έλεγχο θα τον βρεις και στη ρύθμιση γωνιάστρας με τη μέθοδο των 5 κοπών.

Μετά άκου τα ρουλεμάν. Ακούμπα ένα μακρύ κατσαβίδι στο σημείο του ρουλεμάν, το αυτί σου στην άλλη άκρη, και γύρνα τον άξονα. Ένα κουρασμένο ρουλεμάν «τρίζει» καθαρά. Αν ο δίσκος τρέμει στο ξεκίνημα, δοκίμασε έναν δίσκο που ξέρεις ότι είναι καλός. Αν το τρέμουλο φύγει, έφταιγε ο δίσκος. Ρώτα όμως πώς στράβωσε.

Η πρόκοψη: γι' αυτήν την αγοράζεις

Για μελαμίνη, η πρόκοψη είναι ο λόγος που θέλεις γωνιάστρα και όχι ένα απλό δισκοπρίονο. Συνήθως έχει δικό της μικρό μοτέρ και ιμάντα.

• Να ξεκινάει. Αν δεν γυρίζει, πρώτος ύποπτος είναι ο ιμάντας. Είναι φθηνός, αλλά σου λέει πώς κρατιόταν το μηχάνημα.
• Οι βίδες ρύθμισης, πλάγια και ύψος, πρέπει να γυρίζουν. Κολλημένες βίδες σημαίνουν ότι κανείς δεν τη ρύθμισε εδώ και χρόνια.
• Να γέρνει μαζί με τον κύριο δίσκο όταν τον πας στις 45°.
• Η χαραγή της πρέπει να βγαίνει λίγο φαρδύτερη από του κύριου δίσκου, κατά 0,1 με 0,2 mm, και ακριβώς στην ίδια γραμμή.

Αν η πρόκοψη είναι στραβή, θα το δεις στη δοκιμαστική κοπή πιο κάτω: ξεφλούδισμα ή προεξοχή στην κάτω ακμή. Αυτό χαλάει και την κόλληση της ταινίας μετά.

Κλίση και ύψος: 90° → 45° → 90°

Πήγαινε τον δίσκο από τις 90° στις 45° και πίσω, και ανέβασέ τον και κατέβασέ τον σε όλη τη διαδρομή. Πρέπει να κινείται ομαλά, να κλειδώνει, και να γυρνάει ακριβώς στις 90°.

Αν κολλάει, μάθε γιατί. Σκόνη που έχει γίνει πάστα στα γρανάζια καθαρίζεται. Όταν όμως έχουν φαγωθεί και «πιαστεί» η βίδα και το κομμάτι που πατάει πάνω της, θέλει εξαρτήματα από τον κατασκευαστή. Έτσι έμεινε κολλημένη στις 45° μια ιταλική γωνιάστρα, όπως την περιέγραψε ο ιδιοκτήτης της στο Sawmill Creek.

Έχει ψηφιακές ενδείξεις ή ηλεκτρονικό ύψος; Βάλ' τα να δουλέψουν μπροστά σου. Μια νεκρή πλακέτα που δεν βγαίνει πια στο εμπόριο είναι από τις βλάβες που δεν διορθώνονται εύκολα.

Μοτέρ, φρένο και ρεύμα

Οι περισσότερες επαγγελματικές μεταχειρισμένες γωνιάστρες, ιδίως οι ιταλικές, είναι τριφασικές 400V. Αν το εργαστήριό σου έχει μόνο μονοφασικό, αυτό λύνεται πρώτο, πριν καν πας να τη δεις. Τι σημαίνει στην πράξη θα το βρεις στον οδηγό για μονοφασικά ξυλουργικά μηχανήματα και τριφασικό ρεύμα.

Όταν τη βάλει μπρος:

• Μύρισε. Η καμένη μόνωση έχει μυρωδιά που δεν φεύγει.
• Κοίτα την πινακίδα του μοτέρ. Αν έχει αλλαχτεί ή λείπει, ρώτα γιατί.
• Χρονομέτρησε το φρένο. Από τη στιγμή που πατάς stop μέχρι να σταματήσει ο δίσκος: κάτω από 10 δευτερόλεπτα. Αυτό ζητά το ευρωπαϊκό πρότυπο για τα δισκοπρίονα. Μια παλιά γωνιάστρα χωρίς φρένο είναι επικίνδυνη: ο δίσκος γυρίζει ακόμα όταν απλώνεις το χέρι να καθαρίσεις.
• Αν έχεις ηλεκτρολόγο μαζί, ας μετρήσει με αμπεροτσιμπίδα: χωρίς φορτίο, το ρεύμα πρέπει να είναι ίδιο και στις τρεις φάσεις.

Ασφάλεια και χαρτιά

Δες ότι υπάρχουν ο προφυλακτήρας πάνω από τον δίσκο και το μαχαίρι διαχωρισμού πίσω του. Το μαχαίρι πρέπει να ταιριάζει στη διάμετρο του δίσκου που θα βάζεις και να στέκεται κοντά στα δόντια. Λείπουν; Ψάξε αν βρίσκονται για το μοντέλο. Αν όχι, το μηχάνημα δεν είναι έτοιμο για δουλειά.

Το stop πρέπει να σταματάει τα πάντα, και μετά από διακοπή ρεύματος η γωνιάστρα δεν πρέπει να ξεκινάει μόνη της. Αν δουλεύεις με προσωπικό, αυτά δεν είναι πολυτέλεια: ο νόμος ζητά ο εξοπλισμός του εργαστηρίου να είναι ασφαλής, και για τα παλιά μηχανήματα.

Ζήτα και τα χαρτιά: πινακίδα με έτος και σειριακό αριθμό, εγχειρίδιο, ηλεκτρολογικό σχέδιο. Και ψάξε πριν πας: βγαίνουν ακόμα ανταλλακτικά για αυτή τη μάρκα και αυτό το μοντέλο; Ειδικά για τα ρουλεμάν του βαγονιού. Σε ένα φόρουμ του εξωτερικού, μια κατά τα άλλα καλή γωνιάστρα πουλήθηκε σχεδόν για πέταμα, μόνο επειδή δεν έβγαιναν πια ρουλεμάν για το βαγόνι της.

Η δοκιμαστική κοπή που τα λέει όλα

Αν ο πωλητής μπορεί να τη βάλει μπρος, κόψε. Φέρε το δικό σου κομμάτι μελαμίνης, ίσιο, γιατί ένα στραβό φύλλο ξεγελάει το τεστ της πρόκοψης.

1. Κόψε με την πρόκοψη ενεργή. Και οι δύο όψεις πρέπει να βγουν καθαρές, χωρίς ξεφλούδισμα.
2. Κόψε μια μακριά λωρίδα με τον παράλληλο οδηγό και μέτρησέ τη στις δύο άκρες. Πρέπει να έχει το ίδιο πλάτος.
3. Για τη γωνία, η μέθοδος των 5 κοπών δείχνει το λάθος τέσσερις φορές μεγαλύτερο. Αν έχεις χρόνο, κάν' τη επί τόπου.

Αν ο πωλητής δεν έχει ρεύμα, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάτι κρύβει. Σημαίνει όμως ότι αγοράζεις χωρίς δοκιμή. Τι ελέγχεις με σβηστό μηχάνημα, και πώς δοκιμάζεις ένα τριφασικό όταν τριφασικό δεν υπάρχει, θα το βρεις στον οδηγό για μεταχειρισμένο μηχάνημα χωρίς ρεύμα.

Πότε σηκώνεσαι και φεύγεις

• Οδηγοί βαγονιού φαγωμένοι: τζόγος στη μέση, σφήνωμα στις άκρες.
• Ρουλεμάν ή εξαρτήματα βαγονιού που δεν κατασκευάζονται πια.
• Ρωγμή στο μαντέμι, οπουδήποτε.
• Κλίση ή ύψος κολλημένα από φαγωμένα σπειρώματα.
• Νεκρή ηλεκτρονική πλακέτα που δεν βγαίνει.
• Δίσκος που σταματάει σε πάνω από 10 δευτερόλεπτα, χωρίς τρόπο να μπει φρένο.
• Λείπουν προφυλακτήρας και μαχαίρι διαχωρισμού και δεν υπάρχουν για το μοντέλο.

Αν δεν μπορεί να τη βάλει μπρος καθόλου, η τιμή πρέπει να είναι τιμή για «όπως είναι». Ό,τι δεν είδες να δουλεύει, λογάριασέ το σαν επισκευή που έρχεται.

Πόσο αξίζει μια μεταχειρισμένη γωνιάστρα;

Μια μεταχειρισμένη γωνιάστρα δεν αξίζει ό,τι γράφει η χρονολογία της, ούτε ό,τι ζητάει ο πωλητής. Αξίζει όσο το βαγόνι της. Και η πρόκοψη, και τα ανταλλακτικά που θα βρεις. Αν θες μια πρώτη εικόνα για μια αγγελία που βρήκες, ανέβασε τις φωτογραφίες στον δωρεάν εκτιμητή μηχανημάτων. Θα αναγνωρίσει το μηχάνημα και θα το συγκρίνει με πραγματικές αγγελίες μεταχειρισμένων.

Κι αν ψάχνεις ακόμα, δες τις μεταχειρισμένες γωνιάστρες ξύλου που έχουμε αυτή τη στιγμή, με φωτογραφίες και κωδικό για την καθεμία.